Rodzaje dinozaurów: główne grupy, tyranozaur i stegozaur

Rodzaje dinozaurów łatwiej uporządkować, niż sugerują długie nazwy. Naukowcy opisali dotąd około tysiąca gatunków, a prawie wszystkie mieszczą się w kilku grupach, które rozpoznasz po nogach, szyi i po tym, co rośnie na grzbiecie albo na głowie.

Drukujemy figurki dinozaurów, więc chcieliśmy sami dobrze zrozumieć to drzewo rodowe. Niżej: główne grupy w jednej tabeli, dwie gałęzie, które za nimi stoją, krótko o tyranozaurze, dłużej o stegozaurze oraz zwierzęta, które często nazywa się dinozaurami, choć nimi nie były.

Rodzaje dinozaurów w jednej tabeli

Dwie gałęzie: gadziomiedniczne i ptasiomiedniczne

Od XIX wieku dinozaury dzieli się według budowy miednicy. U gadziomiednicznych kość łonowa jest skierowana do przodu, jak u jaszczurek. Do tej gałęzi należą teropody oraz zauropody z ich wczesnymi krewnymi. U ptasiomiednicznych ta sama kość jest skierowana do tyłu. Wszystkie były roślinożerne: stegozaury, ankylozaury, ornitopody, dinozaury rogate i pachycefalozaury o grubym sklepieniu czaszki.

Nazwy są trochę mylące. Ptaki pochodzą od małych teropodów, czyli z gałęzi gadziomiednicznych, a nie ptasiomiednicznych.

Dinozaury pojawiły się w triasie, mniej więcej 230–240 milionów lat temu, rozkwitły w jurze i kredzie, a wymarły około 66 milionów lat temu, wszystkie poza ptakami.

Tyranozaur – ciekawostki w skrócie

Tyrannosaurus rex pokazuje, czym jest teropod: chodził na dwóch silnych tylnych nogach, trzymał tułów poziomo, a ogromną głowę równoważył długim ogonem. Żył na zachodzie Ameryki Północnej pod sam koniec kredy, mniej więcej 68–66 milionów lat temu, i przy około 12 metrach długości był jednym z największych lądowych drapieżników w dziejach.

Miał krótkie ręce z dwoma palcami, podczas gdy wiele innych teropodów miało trzy. Nie każdy teropod był olbrzymem: welociraptor był mniej więcej wielkości indyka i miał pióra. Czaszkę, zęby i ręce omawiamy kość po kości w tekście o szkielecie T-rexa.

Przeczytaj też: Tyranozaur: ciekawostki, szkielet T-rexa i co mówią kości · Agama brodata – ciekawostki: broda, machanie łapką, figurka

Stegozaur – ciekawostki: płyty, kolce i mała głowa

Stegozaura większość osób rozpozna po samym zarysie. Żył w późnej jurze, mniej więcej 155–145 milionów lat temu; większość znalezisk pochodzi z zachodu Ameryki Północnej, jedno z Portugalii.

1. Rozmiar. Dorosłe osobniki miały około 6–9 metrów długości i chodziły na czterech nogach.
2. Płyty. Wzdłuż szyi, grzbietu i ogona biegły dwa rzędy dużych kostnych płyt. Tkwiły w skórze i nie były zrośnięte z kręgosłupem. Do czego służyły, wciąż nie jest pewne: do pokazów, rozpoznawania się nawzajem, a być może do regulacji temperatury ciała.
3. Kolce na ogonie. Ogon kończył się czterema długimi kolcami służącymi do obrony. Paleontolodzy nazywają tę broń thagomizerem, a słowo pochodzi z komiksu „The Far Side” Gary'ego Larsona.
4. Głowa i pokarm. Głowa była mała i wąska, noszona nisko nad ziemią, z bezzębnym dziobem z przodu i drobnymi zębami policzkowymi z tyłu. Stegozaur jadł nisko rosnące rośliny.

Co nie jest dinozaurem

Praktyczny test to nogi: dinozaury trzymały je prosto pod tułowiem, jak koń albo ptak, a jaszczurki i krokodyle rozstawiają je na boki.

• Pterozaury, na przykład pteranodon, były latającymi gadami i bliskimi krewnymi dinozaurów, ale osobną grupą.
• Plezjozaury, ichtiozaury i mozazaury były gadami morskimi.

Dzisiejsze jaszczurki też nie są małymi dinozaurami, choćby agama brodata wyglądała bardzo prehistorycznie. Jedyne żyjące dinozaury to ptaki.

Dinozaury na biurko: nasze figurki

Nasz ruchomy T-Rex 15,5 cm i stegozaur flexi 11,4 cm są drukowane z PLA w jednym kawałku, od razu z ruchomymi przegubami: bez składania i bez kleju. Oba są dostępne w dziesięciu kolorach. Mówiąc szczerze, to stylizowane figurki na biurko i fidgety dla fanów dinozaurów, a nie modele w skali: grupę rozpoznasz od razu, ale kręgów na nich nie licz.

Wszystkie dinozaury wykluwały się z jaj, nawet olbrzymie zauropody, których jaja były co najwyżej wielkości piłki nożnej. Nasze dwie szkatułki w kształcie jaja dinozaura, z wypukłymi plamami i ze spękaną skorupą, mają 6,7 cm wysokości i otwierają się na dwie połówki, a w środku zmieści się pierścionek, para kolczyków albo moneta. To dekoracje, nie kopie prawdziwych skamieniałych jaj i nie pojemniki na żywność.

Jeśli wolisz kości od skóry, mamy szkielet T-Rexa flexi 15,5 cm oraz kartę z triceratopsem 25 cm, dinozaura rogatego, którego składasz ręcznie bez kleju. Wszystkie znajdziesz w kolekcji Dinozaury, a więcej ruchomych zwierząt, od rekinów po jaszczurki, w kolekcji Zwierzęta flexi.

Bezpieczeństwo: ruchomy T-Rex i stegozaur są oznaczone jako 14+ ze względu na małe części; traktujemy je jako figurki kolekcjonerskie i fidgety na biurko dla nastolatków i dorosłych. Wszystkie nasze ruchome figurki i zestaw z triceratopsem mają małe części i nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 3 lat.

Zobacz wszystkie dinozaury

Pytania o rodzaje dinozaurów

Ile było rodzajów dinozaurów?

Do tej pory opisano około tysiąca gatunków, a co roku dochodzą nowe. Dokładna liczba zależy od tego, kto liczy, bo część nazw okazuje się opisywać to samo zwierzę.

Czy tyranozaur i stegozaur żyły w tym samym czasie?

Nie. Stegozaur żył w późnej jurze, a tyranozaur pod sam koniec kredy, około 80 milionów lat później. Ten odstęp jest większy niż 66 milionów lat dzielące tyranozaura od nas.

Czy stegozaur miał drugi mózg?

Nie. W kręgosłupie nad biodrami jest poszerzona przestrzeń, z której wzięła się dawna teoria o „drugim mózgu”. Prawdziwy mózg mieścił się w głowie i jak na tak duże zwierzę był mały.